Category Archives: (Soort van) filosofeer

Die klanke wat ons nie by mekaar hoor nie

Een van die dinge wat ek en my pa nie oor saamgestem het nie, was musiek. Dit was soms nogal ironies. Soos die keer toe hy Jurie Els se ‘hoe sê mens dankie’ op een van my bandjies bo-oor my musiek opgeneem het, en ek vir hom kwaad was.
Toe ek ‘n tiener was – baie lank gelede – het mens musiek ge-“download” deur langs die radio te sit terwyl jou gunsteling-musiekprogram aan was. Jy het ‘n kasset met magnetiese lint in die radio se kassetspeler gehad. Dan probeer jy om “record” te druk op presies die oomblik dat die omroeper ophou praat, sodat jy die hele liedjie en niks van die omroeper se stem kry nie.
Nou ja, my kasset was in die speler toe my pa “record” druk. En sy liedjie word toe bo-oor twee van my gunstelinge opgeneem. Ek gooi toe ‘n tiener-vloermoer oor my verlore musiek. Die ironie van die saak is dat die liedjie juis gaan oor dankbaarheid teenoor jou ouers. My ouers doen baie vir my, en as mens onthou wat jou ouers vir jou doen gaan jy nie vloermoere gooi oor hulle twee van jou gunsteling-liedjies per ongeluk laat wegraak nie. As daar ‘n stem van dankbaarheid was wat my pa daardie dag sou wou hoor, het hy dit nie gehoor nie.
‘n Ander ironiese keer was toe die musiekvideo ‘You don’t own me’ uit First Wives Club op TV was, en ek en my ma gekyk het. “Sit af daai gemors!”, vertel my pa. (Sy ore was sensitief vir party soorte klanke.) Ons ignoreer hom. Want Bette Midler, Diane Keaton en Goldie Hawn is in die fliek geskeide vroue wat bly is dat hulle nie meer na mans hoef te luister nie, en hulle liedjie gaan so:

“Don’t tell me what to do… don’t try to change me in an way…”

My pa het geweet niemand skakel musiek af sommer oor hy so sê nie. Maar hy het eers jare later vir my verduidelik dat sekere musiek en klanke sy kop seermaak, toe sy kleindogter drie was en lief was vir hoë gilletjies as sy opgewonde raak. En ons het hom nooit vertel dat takt beter werk as bombastiese opdragte nie. (Hy het dit darem later uitgevind. “As jy in hierdie huis wil skree, skree Cheetas”, het my pa daardie kleuter-kleindogter van hom geleer.)
Maar die mees ironiese een was miskien ‘The living years’ van Mike and the Mechanics. Ek kon dit oor en oor luister. “Dis sommer ‘n klomp twak waarna jy luister”, vertel my pa eenkeer. Ek byt my tong, want ek kan juis nie vir hom vertel hoekom dit my roer nie. Dit gaan oor iemand wat wens hy kon beter met sy pa kommunikeer:

I just wish I could have told him in the living years.”

Hoekom vertel ek dit nou vir julle? Miskien oor ek verlang. Miskien oor ek wens ons kon beter kommunikeer toe hy nog hier was. Maar ek is nie die enigste een nie.
Dis jare gelede. Ons ry van die gedenkdiens vir my oupa se begrafnis na die begrafplaas, ‘n stywe entjie. “Ek wens ek kon hom vertel hoe besonders hy was, hoe ek hom waardeer het,” mymer my ma. Niemand antwoord nie. My pa sit die radio in die kar aan om die stilte te breek. Julle sal my nie kwalik glo, maar hierdie is die woorde wat toe speel:

…If I never did it
I was only waiting
For a better moment that didn’t come
There never could be
A better moment than this one, this one.” – Paul McCartney

————-
Is daar dinge wat jy wens jy kon gesê het, of wens jy kon hoor? Vertel my in die kommentaar, as jy wil. Of vertel wat jou strategie vir openhartig gesels is.

Geloof en die Dooie See

Bene wit genoeg om die seesout te laat vuil voel!

My bene is wit genoeg om die seesout te laat vuil voel!

Een plek op my onlangse  toer Israel toe wat ‘n geestelike effek op my gehad het wat dit seker nie op ander mense gehad het nie, was die Dooie See.

Jy sien, ek kan nie swem nie. En soos ek in daardie soutwater inloop, weet ek mens dryf op die Dooie See, niemand sink nie. Lees voort

Ek volg nie die God van my kinderjare nie

“Ek, die HERE jou God, is ‘n jaloerse God wat die misdaad van die vaders besoek aan die kinders en aan die derde en aan die vierde geslag van die wat My haat…” – Deut. 5:9, Ou Vertaling

Hierdie woorde uit die 10 gebooie is die eerste ding wat ek van die kerk uit my kinderjare onthou: Die jaloerse God wat vir my sal kwaad wees as my ouers en oupas en oumas kwaad doen. Nie dat ek gedink het my ouers en grootjies doen vreeslik kwaad nie, maar dit bly die God wat geslagte lank kwaad bly. Lees voort

50 skakerings van gebroke: Van wanneer af hemel ons vroueslaners op?

XXt6W

Ek sien die nuwe Huisgenoot praat van Christian Grey, die hoofkarakter in die 50 Shades of Grey boeke, as ‘n “seksgod.”

Ek is nie van plan om die boeke te lees nie, maar ek weet dat die hoofkarakter die vrou in sy lewe domineer, vasbind en slaan vir die pret. Watter soort mens veroorsaak pyn en behandel iemand anders as ‘n mindere net oor dit vir hom lekker is? En ander lesers skryf op die Internet- en haal aan om die punt te bewys – dat die vroulike hoofkarakter nie die slaan geniet nie.  As ek dit uitwys aan vroue wat die boeke lees, vertel hulle my dat Christian self kleintyd mishandel is. Kindermishandeling is tragies, maar dit gee hom nie die reg om nou vroue te mishandel nie.

Party mense reken dat toestemming (Engels consent) in sulke verhoudings dit aanvaarbaar maak. Ek verstaan nie hulle punt nie. As jy jou wangedra, en die mens saam met wie jy is het nie die krag om aan te dring: “Nee, stop wat jy nou doen” nie, maak dit nie van wangedrag goeie gedrag nie. Kritici van die boek haal ook aan om te wys dat hy haar agtervolg (Engels stalk), en dat sy vir baie dinge “toestemming gee” (of ten minste nie weier nie) oor hy haar dreig, of sy bang is hy los haar, en oor sy bang is vir sy reaksie.

As ‘n vrou se selfbeeld so sleg is dat sy voel sy verdien straf en beledigings, en hierdie tonele dus vir haar reg voel, dan – so lyk dit vir my –  is die man wat dit doen nog steeds besig om haar te skaad (of die skade wat klaar gedoen is in haar lewe permanent te maak) deur die verkeerde idees wat sy oor haarself het te bevestig.

“Maar”, sal sulke mense protesteer: “Hierdie mense geniet dit!” Dis presies die probleem. Party mense geniet die gedagte aan verkragting so dat hulle tonele simuleer waarin woorde soos “Nee” en “stop” nie na geluister word nie. (In so ‘n toneel gebruik baie van hulle ‘n ander veiligheidswoord.) Hulle geniet slawerny en vernedering en ongelyke behandeling en om pyn uit te deel. Mense wat mal is oor verkrag, oor slawerny en vernedering en pyn is nie moreel dieselfde as diegene wat van veiligheid, vryheid, en wedersydse respek hou nie. En ek het al genoeg skrywes deur die geslaande, vasgebinde maats in sulke konsensuele verhoudings gelees om te weet dat hulle (die grootste deel van) sulke tonele nie werklik geniet terwyl dit gebeur nie, “hulle geniet dit” is grootliks onwaar. (Sovêr ek van hierdie boeke hoor, is dit nie eers die geval dat Ana sy gedrag as aanvaarbaar beleef nie.)

En daarom wonder ek: Wat is genotvol aan ‘n storie soos hierdie? Wat vertel dit van ons samelewing as mense dit geniet om van sulke goed te lees of sulke porno-videomateriaal te kyk? As iemand mal is oor stories met verkragting en slawerny en hy “voer sy (of sy voer haar) donker wolf” met sulke dinge, wat gaan hy (sy) doen as daar nie ‘n gewillige “slaaf” naby is nie? As iemand nooit weier as haar maat haar (of sy maat hom) slaan of verkleineer nie, gaan sy enigiets doen as haar maat haar(hy enigiets doen as sy maat sy) weerlose kinders mishandel? As iemand onsensitief raak teenoor die mishandeling en disrespek teenoor ‘n medemens in boeke soos hierdie, gaan sy (hy) nog steeds soveel omgee as iemand mishandel word in die regte lewe? Watter boodskap stuur boeke soos 50 Shades of Grey en wrede pornografie vir ons jeug oor verhoudings?

————————————————

Nota as jy kommentaar lewer:

Jy kan onder ‘n skuilnaam kommentaar lewer op hierdie draad as jy nodig het om eerlik te wees oor iets wat jy nie vry voel om openlik te deel nie. Maar as jy hier diegene wil verdedig wat in die regte lewe hulle geliefdes (of so beweer hulle) slaan, domineer, of verkleineer vir die pret, doen dit onder jou eie naam.

Ons maak ‘n beskawing dood? Die ding wat my aan dieselfde kant as (openlike, losbandige) gays sit

Pastoor Errol Naidoo, ‘n skrywer by JOY magazine (verwant aan JUIG tydskrif in Afrikaans), het ‘n paar dae terug gays, feministe, en aborsie blameer vir die verskriklike gebeure by die Marikana myn. In ‘n nuusbrief skryf hy:

There has been much hand wringing and recrimination about the Marikana Massacre. But when human life is diminished in the womb, that callousness will find its way into the national psyche.

It is a tragedy that the Church of Christ has not developed a sustainable and coherent strategy to expose the grisly consequences of the culture of death – advanced by pro-death activists.

I have written a feature article about the Demographic Winter in the latest issue of Joy magazine. The culture of death is slowly killing off the human family in Western civilization.

Abortion-on-demand – driven by radical feminist activists – and the homosexual agenda, lie at the heart of the culture of death. These anti-family groups are responsible for population decline.

In die tydskrifartikel waarna hy verwys skryf hy onder meer: Lees voort

Kan ‘n mens te veel Bybel lees?

Nou die dag kry ek hierdie prentjie in my e-pos:

En lees dit op ‘n blog:

Trust me I believe the bible and every word in it. The guy who rejects Gods Word by attacking the Bible will have his just rewards. Many people wonder why men and women love childred and can’t help themselves. They wonder why there is so many so called pedophiles. But know one stop to think that may be that it is normal. I mean obviously God did not object to a man marrying a young girl. As long as you were married the bed was considered undefiled. Even the Christian community has been brain washed by modern society to reject the bibles teaching. Why did God make little girls body’s ready to have a baby at puberty to just not use it. It is no more harmful than touching them on the head. They are tricked into thinking there harmed by society and psychologist who think there smater than God. Are you saying that if a 12 year old can have a baby physically, God made a mistake. The obvious is very clear. God does not object to the marriage of children. I didn’t say the rape and abduction of a child. God set explicit rules about sex. I myself will follow the rules and the laws of the land because I have no desire to be locked up. But these laws really contradict what God intended.

Gee die idioot wat die bostaande geskryf het dalk te veel aandag aan of dinge in die Bybel in soveel woorde verbied word?

Ek het die laaste tyd twee dom argumente gehad oor die Bybel. Die dommigheid is van my kant- niemand wen argumente nie, soos Dale Carnegie uitwys in “How to win friends and influence people.” Wat hulle nog meer futiel gemaak het, is dat een van die twee mans met wie ek gestry het, ene Slabbert le Cornu, reguit erken het (en die ander een glo dit waarskynlik ook) dat hy nie iets by ‘n vrou mag leer nie. Dis dalk teenproduktief om dit hier te erken, maar hulle het ‘n proefteks daarvoor ook: 1 Tim 2:12.*

In elk geval, die argumente begin so: Iemand haal Doug Philips van Vision Forum aan op die Internet, op ‘n manier wat dit laat klink of Doug gewone, goeie gesinswaardes bevorder.

Ek wys uit Phillips se kultus lyk van buite of dit ‘n goeie gesinsvriendelike groep is. Maar van binne is dit ‘n beherende groep wat onder meer

>   volwasse dogters nie toelaat om die huis ongetroud te verlaat of self ‘n trouman te kies nie, hulle pa moet die man goedkeur voor hulle selfs ‘n geselsie mag aanknoop

>   oorlog verheerlik.

>   assosieer met ‘n boek wat vertel dat jy kinders so moet slaan dat dit hulle wil breek. Hierdie boek word met die dood van drie kinders geassosieer.

>   nie egskeiding toelaat in gevalle van kinder- of vrouemishandeling nie;

>   vertel geen Christen-ouer moet hulle kinders skool toe stuur nie (‘n ouer wat nie ‘n goeie tuisskoler is nie verongeluk natuurlik so sy kinders se opvoeding);

Dit maak, so vertel mense wat weet (bv. Cynthia Kunsman hier), vir erg disfunksionele, oor-afhanklike gesinne. In hierdie geval, disfunksionele gesinne met baie kinders, want hulle “Quiverfull” filosofie vertel dat God teen geboorte-beperking is. Ek vertel dan ‘n storie of twee van mense wat sleg gely het daaronder, soos Journey se storie in “Dear happy full quiver-er.”

Wat hulle dan doen is om Bybelverse te begin aanhaal wat pro-patriargie lyk. (Phillips noem sy idees “Christian Patriarchy.”) Soos die “man is hoof van die vrou.” Dan antwoord ek oor hoe die tekste verstaan kan word, en begin ons stry oor die betekenis van tekste.

Ek dink nou dis ‘n verkeerde strategie: Toe die Fariseërs die Bybel gebruik het op ‘n manier wat liefde, geregtigheid, en genade vergeet, het Jesus nie vir hulle nog Bybel gegee nie. Hy het hulle veroordeel oor hulle die belangrike sake vergeet:

“Ellende wag vir julle, skrifgeleerdes en Fariseërs, huigelaars! Julle gee tiendes van kruisement, anys en koljander, maar wat volgens die wet van God die swaarste weeg, laat julle na: geregtigheid, barmhartigheid en betroubaarheid. Juis hierdie dinge moet ‘n mens doen en die ander nie nalaat nie.

Dalk is Lewis Wells reg wanneer hy sê dat om die betekenis van die Bybel met so iemand te bespreek, is soos om te drink saam met ‘n alkoholis. Of dalk nie. Dalk is die prentjie hier bo-aan reg, maar die skrif op die pilbottel se etiket lees: Los op in liefde vir God én medemens, gebed, leiding van die Gees, en die gesindheid van Christus.

——————————————-

Nota

*  1 Tim 2:11-15 word nie verniet een van die Bybel se moeilikste gedeeltes genoem nie. Die tyd (Engels tense) waarin hy skryf, beteken ‘n beter vertaling is: “ek, Paulus, laat nie op die oomblik toe dat ‘n vrou ‘n man leer nie.” (Hier is meer oor 1 Tim 2:11-15, as jy sou belangstel in ‘n ander interpretasie.)

As God in beheer is, waarom gebeur sulke dinge? (Deel 5 – Moontlike reaksies op slegte gebeure)

Eerste deel hier

As jy oor ‘n slegte gebeurtenis dink, kan jy een van 4 reaksies hê. In tabelvorm lyk dit so:

Veronderstelling

Is dit God se skuld? Is dit regverdig?
1 Ja Ja
2 Ja Nee
3 Nee Ja
4 Nee Nee

Om hierdie tabel aan die hand van ‘n voorbeeld te bespreek, veronderstel iets verskriklik gebeur. Craig Hill se voorbeeld is dat ‘n man by ‘n huis inbreek, die ouers vermoor en die tienerdogter verkrag.

Veronderstel die meisie glo dat God dit laat gebeur, of toegelaat het, Want, glo sy, “God is in beheer.” En as God goed en regverdig is, dan moet hierdie op een of ander manier regverdig wees. (Hierdie posisie is algemeen onder gelowiges.) Dit is bitter moeilik om God te vertrou as jy so dink. Want sy verstaan natuurlik nie hoe kan so iets regverdig kan wees nie. En as God hierdie ding toelaat, wat kan sy hom vertrou mee?

Of veronderstel sy gaan van posisie 2 uit. “God het dit beheer, en Hy was aaklig om dit toe te laat.” In daardie geval glo sy dat God nie kan goed wees nie. Sy haat God. Dit is blykbaar ‘n algemene posisie onder ongelowiges voor hulle ateïsme omhels.

Sy sal nie posisie 3 hê: “God is nie verantwoordelik nie, maar dis regverdig” nie. Dalk kan ‘n mal diktator so dink oor wat hy doen.

As sy posisie 4 het, glo sy God was nie in beheer van hierdie gebeurtenis nie, is nie ‘n poppemeester nie, en dit was nie Sy wil nie. Satan en sy koninkryk het hierdie man se outoriteit gebruik om te doen wat totaal teen God se wil is. Jesus het gekom om sulke werk te vernietig, nie om dit toe te laat nie. God haat wat gebeur het, en huil daaroor. Alle euwel teen my is ook euwel teen God, en Jesus self het gely om my onthalwe, sodat Hy my sonde, pyn en hartseer op Hom kan neem. Hy is my enigste bron van hoop.

(Word vervolg)

——

Hierdie notas is gedagtes in Craig Hill se boek, “If God is in control, then why?”

Die doel van hierdie inskrywings is om met medegelowiges te gesels, mekaar te versterk en in te lig, en kommentaar hierop is nou oop vir julle. Anti-gelowiges word dikwels ekstensief geantwoord op ander plekke op die blog, maar hier vra ek dat diesulkes nie tussenin skree waar broers en susters mekaar probeer troos of probeer leer nie.

As God in beheer is, waarom gebeur sulke dinge? (Deel 4 – Die natuur)

Eerste deel hier

(Hierdie kom nie uit dieselfde boek as meeste dele nie.)

As God dan nie beheer vat vir alles wat mense doen nie, wat van natuurrampe? Moet God die blaam vat vir elke dood in ‘n droogte of aardbewing of oorstroming?

Hier beskryf die wetenskaplike Rich Deem waarom natuurrampe nodig is op aarde. Dis nie wreedheid van God as hierdie dinge gebeur nie, maar deel van wat die natuur nodig het.

Wanneer ‘n natuurramp gebeur, moet jy ook onderskei tussen wat wel op die natuur geblameer kan word, en watter deel die resultaat van mense se keuses is. Nie so lank terug nie was daar byvoorbeeld ‘n aardbewing in Haiti. Haiti is een van 2 state wat op dieselfde eiland lê. Die ander een is die Dominikaanse republiek. Waarom het jy gehoor van ‘n rampspoedige aardbewing in Haiti, en nie in die Dominikaanse republiek nie? Want Dominikane bou hulle geboue met beter boustandaarde, sodat dit nie op mense geval en soveel dood gemaak het nie. Hulle infrastruktuur is beter, sodat hulle na die tyd nog die mense laat doodgaan het van gebrek aan lewensmiddele nie.

Hoekom het droogte in Zimbabwe so ‘n paar jaar terug soveel mense laat verhonger? Die droogte het immers nie op Zim se grenslyne gestop nie, maar buurlande ook getref, en hulle het nie honger gely nie? Want dis nie die droogte se skuld nie. Zimbabwiërs het gekies om boere weg te jaag. Boere is die vervaardigers van voedsel. Jaag die kos-makers weg, en die resultaat is … te min kos.

In talle oorstromings bou mense huise waar die weerkundiges weet daar elke 20, of hoeveel ookal, jaar ‘n oorstroming is. Moet God dan blameer word as die huis oorstroom word? As jy wonder of ‘n natuurramp God se wil was, maak eers seker watter deel van gebeure is mense se fout.

(Deel 5)

——

Kommentaar hierop sal geopen word in die volgende aflewering.

As God in beheer is, waarom gebeur sulke dinge? (Deel 1 – Die huurkontrak)

Eendag het Gert ‘n kontrak gesluit om  sy huis te verhuur.  Marius het ‘n kontrak geteken om die huis ses  jaar lank te bly huur.

Wie se huis is dit? Gert s’n. Wie hou die sleutels? Marius, en wie hy ookal voor duplikate maak. Wie mag ingaan? Marius, en wie hy toelaat. Gert kan nie ingaan in sy eie huis sonder Marius se toestemming nie. As hy binne is, kan hy nie die meubels skuif of besluit hoe die gordyne moet lyk nie. Hy het vrywillig sy regte op sy huis beperk.

Dis dieselfde as wat in Genesis gebeur: God huur die aarde aan Adam en Eva. (Genesis 1:27-28) Ons lees in die Bybel wat gaan gebeur as die huurtermyn verby is. (Jy mag dalk Matteus 21:33-44 en Op. 18:11 -20:6 wil lees in terme van die huur-analogie.)

Veronderstel Gert hoor van ‘n moontlike gaslek in die huis. Hy wil dit graag regmaak. Hy het die wil, die kennis, die wysheid en die vermoë om dit reg te maak. Hy het nie die outoriteit nie, want die outoriteit om in die huis in te gaan behoort aan Marius.

Wat, vra jy dalk, is die verskil tussen outoriteit en krag, of outoriteit en vermoë? Dink aan ‘n kar wat se enjin goed werk, en wat genoeg petrol inhet, by ‘n rooi lig. Die kar het die krag/ vermoë om te ry, maar nie die outoriteit, die reg om dit te doen nie. Dink nou aan ‘n kar wat sonder petrol gaan staan het, voor ‘n groen lig. Hierdie ryding het die outoriteit om te ry, maar nie die krag nie.

Terug na Marius. Hy het nie kennis van die gaslek nie, en nie die geldelike vermoë om te betaal vir herstelwerk nie. Gert se kennis en vermoë saam met Marius se outoriteit is nodig om die probleem op te los.

Kom ons vat die analogie verder. ‘n Maand in die huurtyd in laat Marius vir Dave, ‘n dwelmbaas, in die huis intrek. Dave nooi nog dwelmvriende in. Hy maak ook vir Marius en sy familie afhanklik van dwelms. Marius-hulle raak al dieper in die skuld by Dave oor hulle dwelmgewoonte. Dit was glad nie die planne wat Gert vir sy huis, of Marius-hulle, gehad het nie. Maar hy het nie die reg om Dave uit te skop nie. In sy diep besorgdheid werk hy egter aan ‘n plan om Marius (en die huis) te bevry.

Hy koop letterlik die huur terug by Dave, vir ‘n astronomiese bedrag. Hy betaal ook al Marius se skuld aan Dave. Hy betaal vir rehabilitasie vir Marius. Daarna vertel hy: “Ek gee die gesag oor die huis terug aan jou. Vertel jou familie wat ek gedoen het, help hulle vrykom, en ek sal jou help met alles wat jy aanpak.” (Matt. 28:18-20)

Dave het nie meer gesag nie, maar hy en sy vriende weier om te gaan. En hy kry die reg om weer in te kom by familie van Marius wat met hom saamwerk. Oor hulle bang is vir hom, oor party van hulle aan dwelms verslaaf is en hy dit verskaf, oor party vir hom werk en dwelms verkoop.

Gert, in sy wysheid, hoor van Dave se planne voor hy hulle uitvoer. Vir die res van die huurtyd moet Gert en Marius saamwerk om Dave se planne te fnuik.

(Deel 2)

——

Hierdie notas is gedagtes in Craig Hill se boek, “If God is in control, then why?” Kommentaar hierop sal geopen word in latere aflewerings.

“Maar talle aaklige dade is al in die naam van God gepleeg!”

Ongelowiges gebruik dikwels bogenoemde as ‘n argument teen geloof in God. Onder die probleme met daardie argument is :

->Ongeloof in God los jou sonder ‘n grond waarop jy iets kan aaklig noem.

->Die aaklighede van ateïste het ‘n veel hoër dodetal: Mao, Stalin, Pol Pot…

->Hulle verwar dikwels Allah met God en noem nare dade in Allah se naam as aaklighede in God se naam.

‘n Ander probleem is wie blameer moet word as daar misdade in iemand se naam gepleeg word.

Byvoorbeeld, veronderstel iemand doen homself as ‘n verteenwoordiger van Bill Gates voor, en koop miljoene se goedere op krediet. Die onderneming glo Bill Gates sal instaan hiervoor. Maar die “verteenwoordiger” werk nie regtig vir Bill Gates nie, en die onderneming kry nie sy geld nie.

As iemand dan bedrog pleeg in die naam van Bill Gates, blameer jy Bill Gates? Blameer jy sy werknemers? Is dit ‘n rede waarom mense nie na Bill moet luister of vir hom moet werk nie?

 Eweneens, as iemand aaklige dade in die naam van God pleeg, kan God nie blameer word tensy jy kan bewys Hy sit daaragter nie. God se volgelinge is ook onskuldig.

—————

Naskrif: Sien dalk ook “No true Christian, no true Scotsman?”